OBS Studio (Open Broadcaster Software) محبوبترین نرمافزار متنباز و رایگان برای ضبط و پخش زنده ویدیو است. با OBS میتوانید تصویر صفحه، وبکم، صدا، تصاویر و منابع دیگر را ترکیب کرده و به صورت زنده روی سرویسهای استریمینگ مثل لکسویا، YouTube و Twitch پخش کنید. در این پست تمام تنظیمات لازم برای شروع استریم حرفهای با OBS را مرور میکنیم.
اگر با پروتکلهای استریمینگ آشنا نیستید، ابتدا پست مقایسه پروتکلهای استریمینگ (RTMP، WebRTC، SRT، HLS) را بخوانید تا تفاوت RTMP و WebSocket و سایر پروتکلها را درک کنید.
نصب OBS
OBS Studio برای ویندوز، macOS و لینوکس در دسترس است. آخرین نسخه را از obsproject.com دانلود و نصب کنید. در لینوکس نیز از طریق مخازن توزیع قابل نصب است:
sudo apt install obs-studio
sudo flatpak install com.obsproject.Studioتنظیمات استریم (Stream Settings)
برای شروع پخش زنده، باید OBS را به یک سرور استریم متصل کنید. این کار از طریق تنظیمات Stream در منوی Settings → Stream انجام میشود. دو روش اصلی برای اتصال وجود دارد:
RTMP (پخش زنده معمولی)
RTMP استانداردترین روش ارسال استریم است. در پنل تنظیمات Stream موارد زیر را وارد کنید:
- Service: Custom (یا انتخاب سرویس از لیست)
- Server: آدرس سرور RTMP — مثلاً
rtmp://stream.lexoya.com/live - Stream Key: کلید استریم که از پنل سرویس دریافت میکنید
نکته امنیتی: کلید استریم (Stream Key) را با کسی به اشتراک نگذارید. هر کسی این کلید را داشته باشد میتواند به جای شما استریم پخش کند.
WebSocket (پخش کمتأخیر / WebRTC)
برای استریم با تأخیر بسیار کم (زیر ۱ ثانیه)، OBS از پروتکل WebRTC از طریق WHIP (WebRTC-HTTP Ingestion Protocol) پشتیبانی میکند. در نسخه OBS ۳۰ به بعد، میتوانید در تنظیمات Stream گزینه WebRTC را انتخاب کنید:
- Service: WHIP
- Server URL: آدرس endpoint متصلکننده WHIP — مثلاً
https://stream.lexoya.com/whip - Bearer Token: توکن احراز هویت (در صورت نیاز)
WebSocket برای استریم تعاملی مثل آموزش آنلاین، حراجی زنده یا پخشهایی که نیاز به تعامل لحظهای با مخاطب دارند، ایدهآل است. تأخیر RTMP معمولاً ۵-۳۰ ثانیه اما WebSocket زیر ۱ ثانیه است.
تنظیمات خروجی (Output Settings)
در منوی Settings → Output میتوانید کیفیت استریم را کنترل کنید. حالت Output را روی Advanced قرار دهید تا همهی گزینهها در دسترس باشد.
انتخاب Encoder
Encoder (کدکننده) ویدیو را فشرده میکند. سه گزینه اصلی وجود دارد:
| Encoder | نوع | کیفیت | کارایی CPU | پیشنهاد برای |
|---|---|---|---|---|
| x264 | نرمافزاری (CPU) | عالی (با تنظیمات بالا) | پر مصرف | CPU قدرتمند، کیفیت حداکثری |
| NVIDIA NVENC | سختافزاری (GPU) | بسیار خوب | کم مصرف | کارت گرافیک NVIDIA، استریم + بازی همزمان |
| AMD HW H.264 | سختافزاری (GPU) | خوب | کم مصرف | کارت گرافیک AMD |
| Apple VT | سختافزاری (macOS) | خوب | کم مصرف | مکبوک و دستگاههای اپل |
اگر کارت گرافیک NVIDIA دارید، NVENC بهترین انتخاب است: هم کیفیت خوبی میدهد و هم CPU را آزاد میگذارد تا بازی یا برنامههای دیگر بدون افت کارایی اجرا شوند.
Bitrate (نرخ بیت)
Bitrate میزان دادهای است که در هر ثانیه ارسال میشود و مستقیماً روی کیفیت تصویر تأثیر دارد. Bitrate بالاتر یعنی کیفیت بهتر اما نیاز به پهنای باند آپلود بیشتر. مقادیر پیشنهادی بر اساس رزولوشن و FPS:
| رزولوشن | FPS | Bitrate پیشنهادی | حداقل آپلود لازم |
|---|---|---|---|
| ۷۲۰p (1280×720) | ۳۰ | ۲,۵۰۰–۴,۰۰۰ kbps | ۵ Mbps |
| ۷۲۰p (1280×720) | ۶۰ | ۳,۵۰۰–۵,۰۰۰ kbps | ۶ Mbps |
| ۱۰۸۰p (1920×1080) | ۳۰ | ۴,۰۰۰–۶,۰۰۰ kbps | ۸ Mbps |
| ۱۰۸۰p (1920×1080) | ۶۰ | ۵,۰۰۰–۸,۰۰۰ kbps | ۱۰ Mbps |
| ۴K (3840×2160) | ۳۰ | ۱۵,۰۰۰–۲۰,۰۰۰ kbps | ۲۵ Mbps |
قانون مهم: Bitrate را طوری تنظیم کنید که ۷۰٪ پهنای باند آپلود شما باشد. مثلاً اگر آپلود شما ۱۰ Mbps است، Bitrate حداکثر ۷,۰۰۰ kbps باشد تا فضایی برای نوسانات شبکه باقی بماند.
Keyframe Interval
Keyframe Interval فاصلهی زمانی بین فریمهای کلیدی است. برای استریم زنده، مقدار ۲ ثانیه استاندارد است. این مقدار با زمانبندی تکهبندی HLS هماهنگ است و باعث میشود بینندگان سریعتر به استریم متصل شوند.
تنظیمات ویدیو (Video Settings)
در منوی Settings → Video تنظیمات رزولوشن و FPS قرار دارد:
- Base (Canvas) Resolution: رزولوشن منبع — معمولاً هم رزولوشن مانیتور شما (
1920x1080) - Output (Scaled) Resolution: رزولوشن خروجی استریم — اگر میخواهید کیفیت را کم کنید تا Bitrate پایینتر لازم باشد، این مقدار را تغییر دهید
- Downscale Filter: اگر رزولوشن خروجی کمتر از Base است، الگوریتم کاهش کیفیت را مشخص میکند.
Lanczosبهترین کیفیت وBilinearسبکترین را ارائه میدهد - FPS: تعداد فریم در ثانیه. ۳۰ FPS برای استریم معمولی و آموزشی کافی است. ۶۰ FPS برای بازیهای سریع و ورزشی ضروری است
تنظیمات صدا (Audio Settings)
در منوی Settings → Audio میتوانید تجهیزات صوتی را انتخاب کنید. نرخ نمونهبرداری (Sample Rate) را روی 48 kHz تنظیم کنید که استاندارد استریمینگ است. در بخش Audio Channels، Stereo برای اکثر کاربردها کافی است.
OBS دو کانال صوتی اصلی دارد:
- Desktop Audio: صدای سیستم (موزیک، بازی، مرورگر)
- Mic/Auxiliary Audio: صدای میکروفون شما
برای تنظیم سطح صدا، از Mixer در پنل اصلی OBS استفاده کنید. هدف این است که صدای میکروفون واضح باشد و صدای سیستم خیلی بلند نباشد.
فیلترهای صوتی و تصویری
فیلترها یکی از قدرتمندترین قابلیتهای OBS هستند که کیفیت استریم شما را بهطور چشمگیری بهبود میبخشند. برای اضافه کردن فیلتر، روی آیکون چرخدندهی کنار یک Source کلیک کنید و Filters را انتخاب کنید.
فیلترهای صوتی
| فیلتر | کاربرد | توضیح |
|---|---|---|
| Noise Gate | حذف صدای محیط در سکوت | وقتی صحبت نمیکنید، میکروفون را کاملاً قطع میکند تا صدای پسزمینه شنیده نشود. آستانه باز (Open) و بسته (Close) را تنظیم کنید |
| Noise Suppression | حذف نویز مداوم | صداهای مزاحم مداوم مثل فن کامپیوتر یا کولر را فیلتر میکند. الگوریتم RNNoise کیفیت بهتری میدهد اما CPU بیشتری مصرف میکند |
| Compressor | یکدست کردن بلندی صدا | صداهای خیلی بلند را نرم میکند و صداهای آرام را تقویت میکند تا سطح صدا یکدست باشد. Ratio حدود ۳:۱ تا ۵:۱ مناسب است |
| Expander | کاهش صدای محیط | مانند Noise Gate اما نرمتر. صداهای ضعیف را کم میکند اما کاملاً قطع نمیکند |
| Gain | تقویت یا ضعیف کردن صدا | اگر صدای میکروفون شما کم است، با Gain آن را تقویت کنید. اگر خیلی بلند است، آن را کاهش دهید |
| Equalizer (EQ) | تنظیم فرکانسها | باس یا تریبل را کم و زیاد کنید. برای میکروفون معمولاً فرکانسهای پایین (زیر ۱۰۰Hz) را کم میکنند تا صدای بم و لرزش حذف شود |
| Limiter | جلوگیری از صدای بیش از حد | حداکثر سطح صدا را محدود میکند تا ناگهان صدای بلند (مثل فریاد) باعث distort نشود. Threshold روی ۳- تا ۶- dB مناسب است |
ترتیب پیشنهادی فیلترهای صوتی: Noise Suppression → Noise Gate → Compressor → EQ → Limiter. ترتیب فیلترها مهم است چون هر فیلتر روی خروجی قبلی اثر میگذارد.
فیلترهای تصویری
| فیلتر | کاربرد | توضیح |
|---|---|---|
| Crop/Pad | برش حاشیه تصویر | قسمتهای اضافی تصویر را برش میدهد یا حاشیه سیاه اضافه میکند |
| Color Correction | اصلاح رنگ و نور | تنظیم روشنایی، کنتراست، اشباع رنگ و گاما. برای وبکم با نور ضعیف بسیار مفید است |
| Image Mask/Blend | اعمال ماسک روی تصویر | با یک تصویر ماسک، قسمتهایی از تصویر را مخفی یا شفاف میکند. برای ساخت چیدمانهای سفارشی |
| Chroma Key | حذف پسزمینه سبز | پسزمینه سبز (Green Screen) را حذف میکند و جای آن شفاف میگذارد. برای حرفهای کردن استریم |
| Sharpen | افزایش وضوح تصویر | تصویر را کمی واضحتر میکند. زیادهروی باعث نویز میشود |
| Scroll | حرکت تصویر | تصویر را به صورت افقی یا عمودی حرکت میدهد. برای تیکر خبر یا تایتل متحرک |
| Render Delay | تأخیر تصویر | تصویر را چند میلیثانیه به تأخیر میاندازد تا با صدا همگام شود |
Scene و Source
Scene (صحنه) یک چیدمان کامل از منابع تصویری و صوتی است که همزمان روی استریم نمایش داده میشود. شما میتوانید چند Scene بسازید و بین آنها جابجا شوید. مثلاً یک Scene برای «معرفی»، یکی برای «بازی» و یکی برای «مکث/استراحت».
Source (منبع) یک عنصر داخل Scene است مثل تصویر وبکم، تصویر صفحه، تصویر ثابت، متن یا صدا. هر Scene میتواند چند Source داشته باشد که روی هم قرار میگیرند.
انواع Source در OBS
| نوع Source | کاربرد | توضیح |
|---|---|---|
| Display Capture | ضبط کل صفحه نمایش | تمام مانیتور را نشان میدهد. مناسب برای ارائه و آموزش |
| Window Capture | ضبط یک پنجره خاص | فقط یک پنجره برنامه را نشان میدهد. مناسب استریم یک برنامه خاص بدون نشان دادن دسکتاپ |
| Game Capture | ضبط بازی | تصویر بازی را مستقیماً از GPU میگیرد. بهترین کیفیت و کارایی برای استریم بازی |
| Video Capture Device | وبکم یا دوربین | تصویر وبکم، دوربین USB یا کارت ضبط (Capture Card) را اضافه میکند |
| Image | تصویر ثابت | یک فایل تصویر (PNG, JPG) را اضافه میکند. برای لوگو، تایتل یا Overlay |
| Image Slide Show | اسلایدشو تصاویر | چند تصویر را به صورت اسلایدشو نمایش میدهد. مناسب تبلیغات یا پخش بین سکانسها |
| Text (GDI+) | متن | متن پویا یا ثابت اضافه میکند. میتواند از فایل بخواند. برای تایتل، نام و زیرنویس |
| Browser | صفحه وب | یک URL را درون OBS نمایش میدهد. برای Chat overlay، Alert، Donation و ویجتهای زنده |
| Media Source | پخش ویدیو/صدا | یک فایل ویدیویی یا صوتی را پخش میکند. برای Intro و Outro ویدیویی |
| Audio Input Capture | ورودی صدا | یک میکروفون یا ورودی صوتی را اضافه میکند |
| Audio Output Capture | خروجی صدا | صدای خروجی سیستم (مثل صدای بازی یا موزیک) را ثبت میکند |
| Color Source | پسزمینه رنگی | یک رنگ ثابت به عنوان پسزمینه. برای ساخت چیدمان و Overlay |
| Scene | تودرتو کردن Scene | یک Scene را داخل Scene دیگر قرار میدهد. برای استفاده مجدد از چیدمان مشترک |
| NDI Source | ورودی شبکه NDI | دریافت تصویر/صدا از یک منبع NDI در شبکه. برای استریم چنددوربینی حرفهای |
چند Scene پیشنهادی
- Starting / Intermission: تصویر «استریم شروع میشود» یا موزیک انتظار. شامل Color Source + Text + Media Source
- Main / Talking: وبکم بزرگ + تصویر پسزمینه + لوگو. شامل Video Capture + Display Capture + Image
- Gameplay: تصویر بازی تمامصفحه + وبکم کوچک گوشه. شامل Game Capture + Video Capture
- BRB (Be Right Back): تصویر «بزودی برمیگردم» + موزیک. شامل Image + Audio Output
- Ending: تصویر «پایان استریم» + لینک شبکههای اجتماعی. شامل Image + Text
استریم با لکسویا
برای استریم با سرویس استریمینگ لکسویا، کافیست در پنل مدیریت لکسویا یک استریم جدید بسازید، Stream Key (یا WHIP URL برای WebRTC) را دریافت کنید و در تنظیمات Stream OBS وارد کنید. لکسویا از RTMP برای پخش معمولی و از WHIP/WebRTC برای پخش کمتأخیر پشتیبانی میکند.
برای درک بهتر پروتکلها و انتخاب بین RTMP، WebRTC و سایر گزینهها، پست مقایسه پروتکلهای استریمینگ را مطالعه کنید.
چگونه استریم بدون افت فریم (Dropped Frames) داشته باشیم؟
برای جلوگیری از افت فریم، سه عامل را بررسی کنید: ۱) پهنای باند آپلود — Bitrate را طوری تنظیم کنید که نهایتاً ۷۰٪ آپلود شما باشد. ۲) Encoder — اگر CPU ضعیفی دارید، از encoder سختافزاری مثل NVENC استفاده کنید. ۳) تنظیمات شبکه — از کابل شبکه (نه Wi-Fi) استفاده کنید و اگر ممکن است سرور استریم نزدیک به موقعیت شما باشد. در OBS، آمار Dropped Frames را در بخش Statistics مانیتور کنید.