هر ماه شرکت TIOBE Software شاخص محبوبیت زبانهای برنامهنویسی را منتشر میکند. این شاخص بر اساس تعداد جستجوهای مرتبط با هر زبان در موتورهای جستجوی معروف (Google، Amazon، Wikipedia، Bing و بیش از ۲۰ سایت دیگر) محاسبه میشود.
در نسخهٔ جولای ۲۰۲۶ که مصادف با بیستوپنجمین سالگرد شاخص TIOBE است، رست (Rust) برای اولین بار در تاریخ خود وارد ده زبان برتر شده. در این مقاله ۱۵ زبان برتر این رتبهبندی را بررسی و مقایسه میکنیم.
نکتهٔ مهم: شاخص TIOBE محبوبیت را میسنجد، نه «بهترین بودن» یک زبان. همچنین تعداد خطوط کد نوشتهشده را اندازه نمیگیرد. این شاخص برای آگاهی از روند بازار و تصمیمگیری استراتژیک در انتخاب زبان مفید است.
جدول ۱۵ زبان برنامهنویسی برتر (جولای ۲۰۲۶)
| رتبه | رتبه سال قبل | زبان | امتیاز | تغییر |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | ۱ | Python | ۱۸.۹۴٪ | -۸.۰۳٪ |
| ۲ | ۳ | C | ۱۰.۸۶٪ | +۱.۲۲٪ |
| ۳ | ۲ | C++ | ۹.۱۲٪ | -۰.۶۸٪ |
| ۴ | ۴ | Java | ۸.۰۳٪ | -۰.۷۳٪ |
| ۵ | ۵ | C# | ۴.۴۹٪ | -۰.۳۸٪ |
| ۶ | ۶ | JavaScript | ۲.۷۲٪ | -۰.۶۳٪ |
| ۷ | ۸ | Visual Basic | ۲.۴۸٪ | +۰.۵۴٪ |
| ۸ | ۱۳ | SQL | ۱.۷۱٪ | +۰.۳۲٪ |
| ۹ | ۱۵ | R | ۱.۶۹٪ | +۰.۴۴٪ |
| ۱۰ | ۱۸ | Rust | ۱.۳۴٪ | +۰.۳۳٪ |
| ۱۱ | ۱۰ | Delphi/Object Pascal | ۱.۲۹٪ | -۰.۴۸٪ |
| ۱۲ | ۱۷ | Scratch | ۱.۲۷٪ | +۰.۲۱٪ |
| ۱۳ | ۷ | Go | ۱.۱۷٪ | -۰.۸۸٪ |
| ۱۴ | ۱۴ | PHP | ۱.۱۶٪ | -۰.۱۲٪ |
| ۱۵ | ۲۱ | Swift | ۰.۹۹٪ | +۰.۱۵٪ |
منبع: www.tiobe.com — نسخهٔ جولای ۲۰۲۶
تحلیل ۱۵ زبان برتر
۱. Python — ۱۸.۹۴٪
پایتون برای چند سال متوالی صدرنشین شاخص TIOBE است. دلایل اصلی: سادگی یادگیری، اکوسیستم عظیم هوش مصنوعی و دیتاساینس (TensorFlow، PyTorch، Pandas)، و کاربرد در اتوماسیون، وب و اسکریپتنویسی. هرچند امتیاز آن نسبت به سال قبل ۸٪ کاهش یافته، همچنان با فاصلهٔ زیاد اول است. پایتون در سال ۲۰۲۴ زبان سال TIOBE شد.
۲. C — ۱۰.۸۶٪
سی با ۲۵ سال سابقه در صدر جدول، همچنان زبان سیستمعاملها (لینوکس، ویندوز)، هستهها، درایورها و سیستمهای embedded است. رشد ۱.۲۲٪ آن در سال جاری نشان میدهد C هنوز جایگاه خود را حفظ کرده.
۳. C++ — ۹.۱۲٪
سیپلاسپلاس زبان اصلی بازیسازی (Unreal Engine)، سیستمهای مالی، خودرو و فناوریهای سنگین است. نسخههای جدید (C++20/23) امکانات مدرنتری اضافه کردهاند. C و C++ هر دو با چالش مدیریت حافظهٔ دستی مواجهاند و رست رقیب مستقیم آنهاست.
۴. Java — ۸.۰۳٪
جاوا همچنان ستون فقرات سیستمهای سازمانی و اندروید است. با وجود ظهور زبانهای جدیدتر (Kotlin برای اندروید)، جاوا در بانکها، بورسها و سامانههای بزرگ جایگاه قدرتمندی دارد.
۵. C# — ۴.۴۹٪
سیشارپ زبان اصلی اکوسیستم مایکروسافت و بازیسازی با Unity است. جالب است که C# دو بار (۲۰۲۳ و ۲۰۲۵) عنوان «زبان سال TIOBE» را گرفته — یعنی بیشترین رشد امتیاز در آن سالها.
۶. JavaScript — ۲.۷۲٪
جاوااسکریپت زبان ناگزیر وب است — هم در مرورگر و هم سمت سرور (Node.js). تقریباً هیچ سایتی بدون جاوااسکریپت ساخته نمیشود. TypeScript (رتبهٔ ۴۷) عملاً استاندارد جدید برای پروژههای بزرگ JS است.
۷. Visual Basic — ۲.۴۸٪
زبان قدیمی مایکروسافت برای اپلیکیشنهای دسکتاپ و آفیس (VBA برای اکسل و اکسس). رشد آن در این ماه بیشتر به دلیل جستجوهای مرتبط با اتوماسیون آفیس است تا پروژههای جدید.
۸. SQL — ۱.۷۱٪
اسکیوال زبان کوئرینویسی دیتابیسهاست و از سال ۲۰۱۸ وارد شاخص TIOBE شده. هر برنامهنویسی که با دیتابیس کار میکند به نوعی با SQL سر و کار دارد — از PostgreSQL و MySQL تا SQL Server.
۹. R — ۱.۶۹٪
زبان تخصصی تحلیل آماری و دیتاساینس. با رشد هوش مصنوعی و تحلیل داده، علاقه به R هم بیشتر شده. پایتون در این حوزه رقیب اصلی R است.
۱۰. Rust — ۱.۳۴٪ (وارد ده زبان برتر شد!)
مهمترین اتفاق این ماه: رست برای اولین بار در تاریخ به جمع ده زبان برتر راه یافت. رست با تمرکز بر ایمنی حافظه در عین تولید کد فوقسریع، رقیب مستقیم C و C++ محسوب میشود. لینوکس، موزیلا، AWS و مایکروسافت بخشهای زیرساختی خود را به رست مهاجرت دادهاند.
۱۱-۱۵: Delphi، Scratch، Go، PHP، Swift
- Delphi/Object Pascal — هنوز در صنایع خاص (ابزارهای دسکتاپ و سیستمهای صنعتی) استفاده میشود
- Scratch — زبان آموزشی کودکان؛ حضور آن در صدر جدول نشاندهندهٔ اهمیت آموزش برنامهنویسی است
- Go — زبان گوگل برای سرویسهای ابری و زیرساخت؛ با کاهش ۰.۸۸٪، بیشترین افت این ماه را داشته
- PHP — هنوز قدرت پشت وردپرس و بخش بزرگی از وب است
- Swift — زبان رسمی اکوسیستم اپل با رشد آرام اما پیوسته
مقایسه زبانها بر اساس حوزهٔ کاربرد
| حوزه | زبانهای برتر | چرا |
|---|---|---|
| هوش مصنوعی و دیتاساینس | Python, R | اکوسیستم کتابخانهها (PyTorch، Pandas) و سادگی |
| سیستم و embedded | C, C++, Rust | کنترل مستقیم سختافزار و کارایی بالا |
| وب (فرانتاند و بکاند) | JavaScript, PHP, Java, C# | اکوسیستم فریمورکها (React، Laravel، Spring، ASP.NET) |
| سازمانی و بانکی | Java, C#, Go | پایداری، امنیت و ابزارهای enterprise |
| موبایل | Swift (iOS), Java/Kotlin (Android) | پلتفرمهای رسمی اپل و گوگل |
| بازیسازی | C++, C# | موتورهای Unreal و Unity |
| زیرساخت ابری | Go, Rust | کامپایل سریع، همزمانی و مصرف منابع پایین |
روندهای مهم ۲۵ سال اخیر
در بیستوپنجمین سالگرد شاخص TIOBE، نکتهٔ جالب این است که سه زبان از پنج زبان برتر امروز (C، C++ و Java) از ۲۵ سال پیش جزو رهبران بودهاند. پایتون حدود یک دهه پیش وارد پنجتای اول شد و C# حدود ۱۵ سال پیش.
برندگان «زبان سال» در سالهای اخیر: C# (۲۰۲۵ و ۲۰۲۳)، Python (۲۰۲۴ و ۲۰۲۲)، C++ (۲۰۲۲)، C (۲۰۱۹ و ۲۰۱۷) و Go (۲۰۱۶). این الگو نشان میدهد زبانهای «مطمئن و همهکاره» روند رشد پایدارتری دارند تا زبانهای مد روز.
زبانهای دیگری که باید بشناسید
خارج از ۱۵ زبان برتر، چند زبان مهم دیگر هم وجود دارند که در این رتبهبندی رتبهٔ پایینتری دارند اما کاربرد گستردهای در پروژههای مدرن دارند:
- TypeScript (رتبهٔ ۴۷) — استاندارد عملی فرانتاند مدرن؛ در رتبهبندیهای دیگر (مثل Stack Overflow) جزو محبوبترینهاست
- Kotlin (رتبهٔ ۲۸) — زبان مدرن اندروید
- Dart (رتبهٔ ۳۲) — زبان Flutter
- Julia (رتبهٔ ۲۷) — دیتاساینس پرسرعت
- Zig (رتبهٔ ۴۸) — رقیب نوظهور C
- Scala (رتبهٔ ۴۹) — برنامهنویسی تابعی روی JVM
دلیل رتبهٔ پایین TypeScript و Kotlin در TIOBE این است که این شاخص بر اساس جستجوهای عمومی محاسبه میشود و زبانهایی مثل پایتون که جستجوهای آموزشی زیادی دارند، سهم بیشتری میگیرند.
برای پروژهٔ بعدیات چه زبانی انتخاب کنی؟
TIOBE به تنهایی ملاک انتخاب نیست. انتخاب زبان باید بر اساس نیاز پروژه باشد:
- هوش مصنوعی و تحلیل داده → Python یا R
- وباپلیکیشن کامل → JavaScript/TypeScript (Next.js، React) یا PHP (Laravel) یا Python (Django)
- API پرسرعت → Go، Rust یا FastAPI (Python)
- سیستمهای زیرساختی → Go یا Rust
- بازی یا موبایل → C++/C# برای بازی، Swift یا Flutter برای موبایل
- سامانهٔ سازمانی → Java یا C#
اگر میخواهید سریع پروژهٔ خود را با هر کدام از این زبانها راه بیندازید، لکسویا در سرویس پلتفرم ابری (PaaS) از زبانها و فریمورکهای محبوب — Node.js، Next.js، React، Vue، Angular، Django، FastAPI، Go، .NET، PHP/Laravel و Docker — پشتیبانی میکند. با چند کلیک کد خود را deploy کنید و روی توسعه تمرکز کنید.
نتیجهگیری
شاخص TIOBE جولای ۲۰۲۶ نشان میدهد که پایتون همچنان بلامنازع اول است، C و C++ جایگاه خود را حفظ کردهاند و رست با ورود به ده زبان برتر، یک نقطهٔ عطف تاریخی را رقم زده. زبانهای وب (JavaScript، PHP)، سازمانی (Java، C#) و داده (SQL، R) هر کدام حوزهٔ کاری خود را دارند.
به یاد داشته باشید: محبوبیت یک زبان به معنای مناسب بودن آن برای پروژهٔ شما نیست. بهترین زبان، زبانی است که با نیازهای پروژه، مهارت تیم و اکوسیستم مورد نظرتان همخوانی دارد.